ว่านที่ใช้เป็นยารักษาโรค

รายงานการวิจัย เรื่องการศึกษาภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทย ว่านที่ใช้เป็นยารักษาโรค มีวัตถุประสงค์ของการวิจัยเพื่อรวบรวมองค์ความรู้และภูมิปัญญา การใช้ว่านในการรักษาโรคของแพทย์แผนไทย ศึกษารวบรวมชนิดของว่าน คุณค่าทางเภสัชวิทยา สรรพคุณทางยา และรวบรวมตำรับยาไทย กลุ่มโรคและอาการที่ใช้ว่านในการรักษา โดยใช้วิธีการศึกษาการวิจัยแบบเชิงคุณภาพ (Qualitative) เก็บข้อมูลโดยการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก ผลการศึกษาพบว่าหมอพื้นบ้านทั้ง ๔ ภาค ของประเทศไทย (๑๖ จังหวัด) นำว่านมาใช้เป็นยารักษาโรค แบ่งอันดับการใช้จากมากไปหาน้อยได้ดังนี้

  1. ว่านชักมดลูก
  2. ว่านน้ำ
  3. ว่านกีบแรด
  4. ว่านร่อนทอง
  5. ว่านเปราะหอม
  6. ว่านนางคำ
  7. ว่านมหากาฬ
  8. ว่านหาง้าง
  9. ว่านเอ็นเหลือง
  10. ว่านทรหด
  11. ว่านสบู่เลือด
  12. ว่านหอมแดง
  13. ว่านสิงหโมรา
  14. ว่านคัณฑะมาลา
  15. ว่านค้างคางดำ
  16. ว่านรางจืด
  17. ว่านกาบหอยแครง
  18. ว่านขอทอง
  19. ว่านหางจะเข้

จากการจัดอันดับการใช้ พบว่า ว่านที่หมอพื้นบ้านนำมาทำเป็นยามากที่สุดคือ ว่านชักมดลูก พบทุกภาคของประเทศ โรคหรือกลุ่มอาการที่ใช้ว่านชักมดลูกรักษาเป็นยาเดี่ยว และใช้ร่วมกับสมุนไพรตัวอื่นในรูปของยาตำรับ คือ มดลูกอักเสบ ชักมดลูกเข้าอู่ ขับน้ำคาวปลา หญิงคลอดบุตรใหม่ รักษาไส้เลื่อน กระชับมดลูก แก้มดลูกหย่อน กระบังลมเคลื่อน มุตกิตระดูขาว บำรุงเลือด รักษาริดสีดวง รักษาอาการตกเลือด จากการศึกษาครั้งนี้ ทำให้ทราบข้อมูลองค์ความรู้และภูมิปัญญาด้านการแพทย์แผนไทย จากพระคัมภีร์ ตำรา หมอพื้นบ้านทั้งที่มีใบประกอบโรคศิลปะ ไม่มีโรคศิลปะ และวัฒนธรรมท้องถิ่น ทำให้เห็นภาพรวมการใช้ว่านรักษาโรคในประเทศไทย รวมทั้งยังทราบถึงสถานการณ์ของการใช้ว่านเป็นยารักษาโรคในปัจจุบัน มีการใช้อยู่มาก แต่ชนิดที่ใช้ไม่หลากหลาย

ที่มา: http://ittm.dtam.moph.go.th/Service/project_data/2546_04.doc